రాజకీయ చాణక్యుడు

(నేడు డాక్టర్ మర్రి చెన్నారెడ్డి జయంతి)

తెలంగాణ రాజకీయ చరిత్ర పుటలను తిరగేస్తే.. అక్కడ దర్జాగా కాలు మీద కాలేసుకుని కూర్చున్న ఒక “రాజకీయ ఉద్ధండుడు” కనిపిస్తాడు. ఆయనే డాక్టర్ మర్రి చెన్నారెడ్డి. ఆయనను కేవలం ఒక మాజీ ముఖ్యమంత్రిగానో, లేదా గవర్నర్‌గానో చూస్తే ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని తక్కువ చేసినట్లే అవుతుంది. ఎందుకంటే, చెన్నారెడ్డి ఒక వ్యక్తి కాదు, ఒక రాజకీయ వ్యవస్థ. 1969లో ఢిల్లీ పీఠం కదిలేలా “జై తెలంగాణ” నినాదాన్ని నినదించిన గొంతుక ఆయన. నేడు (జనవరి 13) ఆయన జయంతి సందర్భంగా ఆ మహానేత రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని, ఆయనలోని పౌరుషాన్ని ఒక్కసారి గుర్తుచేసుకోవడం మన బాధ్యత.

వికారాబాద్ జిల్లా (నాటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రం) సిర్పూర్‌లో 1919, జనవరి 13న జన్మించిన చెన్నారెడ్డి, వృత్తిరీత్యా వైద్యుడు. రోగి నాడి పట్టుకోవడంలోనే కాదు, ప్రజా నాడి (Pulse of the people) పట్టుకోవడంలోనూ ఆయన దిట్ట అని నిరూపించుకున్నారు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా మొదలైన ఆయన ప్రస్థానం, భారత రాజకీయాల్లో ఒక “చాణక్యుడి”గా ఎదిగేలా చేసింది.

చెన్నారెడ్డి గారి రాజకీయ జీవితంలో “1969 తెలంగాణ ఉద్యమం” ఒక సువర్ణాధ్యాయం. అప్పటికే ఆంధ్రా పాలకుల ఆధిపత్యంపై రగిలిపోతున్న తెలంగాణ సమాజానికి ఒక దిశానిర్దేశం చేసిన నాయకుడు ఆయన. “తెలంగాణ ప్రజా సమితి” (TPS) స్థాపించి, కాంగ్రెస్ పార్టీకి కంటి మీద కునుకు లేకుండా చేశారు. ఆ రోజుల్లో ఇందిరా గాంధీ వంటి ఉక్కు మహిళ ప్రధానిగా ఉన్నప్పుడే, ఆమెను ఎదిరించి నిలబడటం సామాన్య విషయం కాదు. 1971 ఎన్నికల్లో తెలంగాణలోని 14 ఎంపీ సీట్లలో 10 సీట్లు గెలిచి, తెలంగాణ ఆకాంక్ష ఎంత బలమైనదో దేశం మొత్తానికి చాటిచెప్పిన ధీశాలి ఆయన. ఆనాడు ఆయన రగిలించిన ఆ ఉద్యమ స్ఫూర్తి, తర్వాతి తరాలకు ఒక పాఠంగా మిగిలింది. అయితే, మారుతున్న రాజకీయ సమీకరణాల నేపథ్యంలో, ఆరు సూత్రాల పథకం (Six Point Formula) ఒప్పందంతో టి.పి.ఎస్ ను కాంగ్రెస్ లో విలీనం చేయడంపై విమర్శలు ఉన్నప్పటికీ, ఆ నిర్ణయం వెనుక నాటి రాజకీయ అనివార్యత ఉందన్నది విశ్లేషకుల మాట.

ఇక పరిపాలనా దక్షుడిగా చెన్నారెడ్డి గారి శైలి చాలా భిన్నం. రెండుసార్లు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా (1978, 1989) పనిచేసిన ఆయన, అధికారుల పాలిట సింహస్వప్నంలా ఉండేవారు. ఫైల్స్ క్లియర్ చేయడంలో ఆయన వేగం, నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో ఆయన తెగువ ఇప్పటికీ ఐఏఎస్ సర్కిల్స్‌లో కథలుగా చెప్పుకుంటారు. బ్యూరోక్రసీని ఎలా పరుగులు పెట్టించాలో తెలిసిన పాలకుడు ఆయన. రాజకీయాల్లో ఎన్ని గ్రూపులు ఉన్నా, ఎంతటి అసమ్మతి ఉన్నా.. తనదైన వ్యూహాలతో వాటిని తిప్పికొట్టడం ఆయనకు వెన్నతో పెట్టిన విద్య.

కేవలం రాష్ట్ర రాజకీయాలకే పరిమితం కాకుండా, పంజాబ్, రాజస్థాన్, ఉత్తరప్రదేశ్, తమిళనాడు వంటి పెద్ద రాష్ట్రాలకు గవర్నర్‌గా పనిచేసి జాతీయ స్థాయిలో తన ముద్ర వేశారు. ముఖ్యంగా తమిళనాడు గవర్నర్‌గా ఉన్నప్పుడు, నాటి ముఖ్యమంత్రి జయలలితతో రాజ్యాంగపరమైన అంశాలపై ఆయన జరిపిన పోరాటం దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది. రాజ్యాంగ పరిరక్షణ కోసం ఎంతటి వారినైనా ఎదిరించే మొండి ధైర్యం (Stubbornness) ఆయన సొంతం.

నేటి తరం రాజకీయ నాయకులకు చెన్నారెడ్డి గారి జీవితం ఒక కేస్ స్టడీ. పదవులు వచ్చినప్పుడు పొంగిపోకుండా, పోయినప్పుడు కుంగిపోకుండా.. నిరంతరం ప్రజల్లో, రాజకీయాల్లో మమేకమై ఉండటం ఆయన ప్రత్యేకత. ఆయన వేసుకున్న ప్రణాళికలు, హైదరాబాద్ అభివృద్ధికి ఆయన వేసిన పునాదులు నేటికీ మన కళ్లముందు కనిపిస్తున్నాయి. తెలంగాణ అనే పదం వినిపించినప్పుడల్లా, 1969 ఉద్యమం గుర్తొచ్చినప్పుడల్లా.. మర్రి చెన్నారెడ్డి గారి పేరు ప్రస్తావించకుండా చరిత్ర ముందుకు సాగదు. భౌతికంగా ఆయన మన మధ్య లేకపోయినా, ఆయన నింపిన ఆ “పోరాట పటిమ” మాత్రం తెలంగాణ గడ్డపై ఎప్పటికీ సజీవంగానే ఉంటుంది.