( దుద్దిల్ల శ్రీపాదరావు జయంతి సందర్భంగా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ శాసనసభాపతి స్మృతిలో ప్రత్యేక వ్యాసం)
ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో శాసనసభాపతి పదవి ఒక పవిత్రమైన పీఠం. ఆ పీఠానికి నిష్పక్షపాత రాజముద్రను అద్ది, సభా మర్యాదలను హిమాలయమంత ఎత్తుకు తీసుకెళ్లిన మహనీయుడు దివంగత దుద్దిల్ల శ్రీపాదరావు గారు. రాజకీయాల్లో విలువల పతనం సంభవిస్తున్న నేటి తరుణంలో, శ్రీపాదరావు గారి జీవితం ఒక ధ్రువతారలా మెరుస్తూనే ఉంటుంది. మంథని నియోజకవర్గ వికాస శిల్పిగా, స్పీకర్ల స్పీకర్గా ఆయన సేవలు అజరామరం. వికీపీడియా వంటి వేదికల్లో ఆయన పుట్టిన ఊరు మంథని అని తప్పుగా ఉన్నప్పటికీ, వాస్తవానికి ఆయన మహాదేవపూర్ మండలంలోని ధన్వాడ గ్రామంలో కళ్లు తెరిచారు. ఆయన జయంతి సందర్భంగా, ఆ నిరాడంబర ప్రజా నాయకుడి రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని, మానవీయ కోణాన్ని నెమరువేసుకుందాం.
దుద్దిల్ల శ్రీపాదరావు గారు 1935, మార్చి 2న ఉమ్మడి కరీంనగర్ జిల్లా, మహాదేవపూర్ మండలం, ధన్వాడ గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి దుద్దిల్ల రాజేశ్వరరావు గారు, తల్లి వెంకమ్మ గారు. ఒక సామాన్య మధ్యతరగతి కుటుంబంలో, క్రమశిక్షణ మరియు సేవా భావం కలిగిన వాతావరణంలో ఆయన పెరిగారు. తండ్రి రాజేశ్వరరావు గారి నుంచి నిబద్ధతను, నిరాడంబరతను పుణికిపుచ్చుకున్న శ్రీపాదరావు గారు ప్రాథమిక విద్య అనంతరం ఉన్నత చదువుల కోసం కరీంనగర్ మరియు హైదరాబాద్ వెళ్లారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి న్యాయశాస్త్రంలో పట్టా పొందిన అనంతరం, మంథనిలోనే న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీస్ మొదలుపెట్టారు. కోర్టు గదుల కంటే పేద ప్రజల ఆవేదనలనే ఎక్కువగా చదివిన ఆయన, బాధితులకు ఉచితంగా అండగా నిలిచేవారు. ఆ సేవా దృక్పథమే ఆయనను రాజకీయాల వైపు నడిపించింది.
1985లో రాష్ట్రంలో తెలుగుదేశం ప్రభంజనం బలంగా ఉన్న కాలంలో, కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థిగా మంథని నుంచి తొలిసారి పోటీ చేసి శాసనసభలో అడుగుపెట్టారు. ఆ తర్వాత 1989 మరియు 1994 ఎన్నికల్లో వరుసగా విజయం సాధించి హ్యాట్రిక్ నమోదు చేశారు. 1994లో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా కాంగ్రెస్ పార్టీ భారీ ఓటమిని చవిచూసినా, మంథని ప్రజలు శ్రీపాదరావు గారిపై ఉన్న అపారమైన నమ్మకంతో ఆయనను గెలిపించారు. ధన్వాడ గడ్డపై పుట్టిన ఈ బిడ్డ మంథని నియోజకవర్గంలో ఒక తిరుగులేని నాయకుడిగా ఎదిగారు. మంథని అంటే శ్రీపాదరావు గారు, శ్రీపాదరావు గారు అంటే మంథని అనేలా ఆ బంధం పెనవేసుకుపోయింది.
1991 ఆగస్టు 19న ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ 11వ శాసనసభాపతిగా శ్రీపాదరావు గారు బాధ్యతలు చేపట్టారు. అప్పటి రాజకీయ ఉద్ధండులైన నేదురుమల్లి జనార్దన్ రెడ్డి, కోట్ల విజయభాస్కర్ రెడ్డి హయాంలో ఆయన సభను నడిపించిన తీరు ఒక స్వర్ణయుగం. సభలో ఎంతటి ఉద్రిక్త పరిస్థితులు ఉన్నా, నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు శాంతంగా ఉంటూ సభ్యులను శాంతింపజేసేవారు. స్పీకర్ స్థానంలో ఉన్నప్పుడు తన పార్టీ నాయకుల కంటే, ప్రతిపక్ష సభ్యుల హక్కులకే ఆయన ప్రాధాన్యత ఇచ్చేవారు. సభలో చర్చలు అర్థవంతంగా జరిగేలా చూడటంలో ఆయన చూపిన చొరవ వల్లనే ఆయనను అప్పట్లో ‘స్పీకర్ల స్పీకర్’ అని గౌరవంగా పిలిచేవారు. రాజ్యాంగబద్ధమైన హుందాతనాన్ని కాపాడటంలో ఆయన ఏనాడూ రాజీ పడలేదు.
శ్రీపాదరావు గారు ప్రజాప్రతినిధిగా ఉన్న కాలంలోనే మంథని ప్రాంత రూపురేఖలు మారాయి. ముఖ్యంగా ఈ ప్రాంతానికి సాగునీరు అందించేందుకు ఆయన చేసిన కృషి అజరామరం. ‘గోదావరి ఎడమ గట్టు కాలువ’ ద్వారా ఆ ప్రాంత రైతులకు సాగునీరు అందేలా ఆయన చారిత్రక పోరాటం చేశారు. అలాగే, విద్యారంగంలో మంథనిని ఒక హబ్ గా మార్చడానికి ఆయన అనేక ప్రభుత్వ విద్యాసంస్థలను నెలకొల్పారు. ధన్వాడ వంటి మారుమూల గ్రామాలు సైతం అభివృద్ధి పథంలో నడిచేలా ఆయన అనేక రహదారుల నిర్మాణం, ప్రాథమిక వసతుల కల్పన చేపట్టారు. రాజకీయాల్లో ఉండి కూడా ఆయన ఎప్పుడూ తన సొంత ఆస్తులను పెంచుకోలేదు. స్పీకర్ గా ఉన్నప్పుడు కూడా సామాన్య ప్రజలు ఆయన ఇంటికి ఎప్పుడైనా వెళ్లి నేరుగా మాట్లాడే వెసులుబాటు ఉండేది.
విధి ఎంతో విచిత్రమైనది. ప్రజల కోసం నిరంతరం శ్రమించిన ఆ మహనీయుడిని 1999 ఏప్రిల్ 13న నక్సలైట్లు పొట్టనబెట్టుకున్నారు. మహదేవపూర్ అడవుల గుండా ప్రయాణిస్తున్న సమయంలో జరిగిన ఈ దాడిలో ఆయన అకాల మరణం చెందారు. ఆ వార్త వినగానే యావత్ రాష్ట్రం దిగ్భ్రాంతికి లోనైంది. అజాతశత్రువుగా పేరుగాంచిన శ్రీపాదరావు గారు అలా బలికావడం రాజకీయాల్లో ఒక చీకటి రోజు. ఆయన మరణవార్త విని మంథనిలోని ప్రతి ఇల్లు, ఆయన పుట్టిన ధన్వాడ గ్రామం కన్నీరు పెట్టింది. ఒక వ్యక్తి తన జీవితాంతం నిబద్ధతతో పనిచేస్తే, ప్రజల గుండెల్లో ఎలాంటి స్థానం లభిస్తుందో ఆయన అంతిమయాత్రలో పాల్గొన్న లక్షలాది మంది జనం నిరూపించారు.
నేడు ఆయన కుమారుడు దుద్దిల్ల శ్రీధర్ బాబు గారు తండ్రి బాటలోనే నడుస్తూ, విజ్ఞతతో కూడిన రాజకీయాలను కొనసాగిస్తున్నారు. తల్లి వెంకమ్మ గారు, తండ్రి రాజేశ్వరరావు గారు నేర్పిన సంస్కారాన్ని శ్రీపాదరావు గారు తన బిడ్డలకు అందించారు. శ్రీపాదరావు గారు వేసిన పునాదులు ఎంత బలమైనవో, ఆయన దూరమైన రెండు దశాబ్దాల తర్వాత కూడా ప్రజలు ఆయన పేరును ఒక మంత్రంలా స్మరించుకోవడమే సాక్ష్యం. ప్రస్తుత రాజకీయాల్లో విలువల పతనం రాజ్యమేలుతున్న తరుణంలో శ్రీపాదరావు గారి లాంటి నాయకులు మనకు ఒక స్ఫూర్తి ప్రదాతలు.
శ్రీపాదరావు గారు కేవలం ఒక మాజీ స్పీకర్ మాత్రమే కాదు, ఆయన ఒక వ్యవస్థ. రాజకీయాల్లో ఎలా ఉండాలో, ప్రజా ప్రతినిధి అంటే ప్రజలకు ఎలా జవాబుదారీగా ఉండాలో ఆయన తన జీవితం ద్వారా నిరూపించారు. జయంతి సందర్భంగా ఆ మహనీయునికి నివాళులు అర్పించడం అంటే, ఆయన ఆశయాలను మన నిత్య జీవితంలో పాటించడమే. నీతి, నిజాయితీ, నిబద్ధత కలిగిన రాజకీయాలే శ్రీపాదరావు గారికి మనం ఇచ్చే నిజమైన నివాళి. ధన్వాడ ముద్దుబిడ్డ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ గగనంలో ధ్రువతారగా వెలిగిన దుద్దిల్ల శ్రీపాదరావు గారి పేరు చరిత్ర పుటల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది.
పురుషోత్తం నారగౌని సీనియర్ జర్నలిస్ట్, రాజకీయ విశ్లేషకులు.