తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రస్థానంలో నిన్నటి రోజు ఒక చారిత్రాత్మక మలుపుగా నిలిచిపోతుంది. ఉప ముఖ్యమంత్రి మరియు ఆర్థిక మంత్రి మల్లు భట్టి విక్రమార్క శాసనసభలో ప్రవేశపెట్టిన ₹3,24,234 కోట్ల భారీ బడ్జెట్, రాష్ట్ర అభివృద్ధి పథంలో ఒక నూతన అధ్యాయానికి నాంది పలికింది. ఇది కేవలం అంకెల కుప్ప కాదు, కోట్లాది మంది నిరుపేదల కళ్లలో ఆశలను, ఆనందాన్ని నింపే ఒక ప్రజా సంకల్ప పత్రం. ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి మార్గదర్శకత్వంలో రూపొందిన ఈ బడ్జెట్, ప్రజలకు ఇచ్చిన ‘ఆరు గ్యారెంటీల’ అమలుకు తిరుగులేని భరోసా ఇచ్చింది. సంక్షేమ రంగానికి ఏకంగా ₹50,713 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా, పేదరికం లేని తెలంగాణ నిర్మాణానికి ప్రభుత్వం ఎంతగా కట్టుబడి ఉందో స్పష్టమైంది.
ఈ బడ్జెట్లో అత్యంత సాహసోపేతమైన మరియు మానవీయమైన నిర్ణయం ‘ఇందిరమ్మ ఫ్యామిలీ లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్’ పథకం. రాష్ట్రంలోని సుమారు 1.15 కోట్ల కుటుంబాలకు, ఎటువంటి ప్రీమియం భారం లేకుండా ₹5 లక్షల ఉచిత బీమా కవరేజీని కల్పించడం అనేది దేశంలోనే ఒక విప్లవాత్మక అడుగు. ఇందుకోసం ₹4,000 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా, ఒక కుటుంబ పెద్దను కోల్పోయినప్పుడు ఆ కుటుంబం ఆర్థికంగా చితికిపోకుండా ప్రభుత్వం ఒక అభయహస్తాన్ని అందించింది. ఇది కేవలం ఒక పథకం మాత్రమే కాదు, ప్రతి సామాన్యుడికి ప్రభుత్వం ఇచ్చే అతిపెద్ద సామాజిక భద్రతా కవచం.
రైతు సంక్షేమంపై ప్రభుత్వం తనకున్న మక్కువను ఈ బడ్జెట్ ద్వారా మరోసారి చాటుకుంది. వ్యవసాయ రంగానికి మొత్తం ₹23,179 కోట్లు కేటాయించడం అంటే, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను వేగంగా బలోపేతం చేయడమే. రైతు భరోసా కింద ₹18,000 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా పెట్టుబడి సాయానికి భరోసా లభించింది. అంతేకాకుండా, వరి ధాన్యానికి బోనస్ ఇచ్చేందుకు అదనంగా ₹3,500 కోట్లు కేటాయించడం అన్నదాతకు వెన్నుదన్నుగా నిలిచే గొప్ప నిర్ణయం. ఇది తెలంగాణను నిజమైన ‘రైతు రాజ్యాం’గా మార్చే దిశగా వేసిన అడుగు.
విద్యారంగంలో కూడా ప్రభుత్వం అద్భుతమైన మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టింది. ఏకంగా ₹26,674 కోట్ల భారీ కేటాయింపులతో పాటు, ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలల్లో చదువుతున్న ఇంటర్ విద్యార్థులకు కూడా మధ్యాహ్న భోజన పథకాన్ని విస్తరించడం చారిత్రాత్మకం. దీనివల్ల డ్రాపౌట్లు తగ్గి, విద్యార్థులు ఉన్నత చదువుల వైపు మళ్లుతారు. నీటి పారుదల రంగానికి ₹22,615 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా పెండింగ్ ప్రాజెక్టులను పూర్తి చేసి, సాగునీటి సౌకర్యాలను మెరుగుపరచాలనే ప్రభుత్వ సంకల్పం నెరవేరనుంది. వైద్య మరియు ఆరోగ్య రంగానికి ₹13,679 కోట్లు కేటాయించి, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల ఆధునీకరణకు మొగ్గు చూపారు.
మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో బడ్జెట్ ఎక్కడా వెనుకబడలేదు. మూసీ రివర్ ఫ్రంట్ పునరుజ్జీవనం ద్వారా హైదరాబాద్ నగరానికి నవశోభను చేకూర్చాలని, మెట్రో రైల్ ఫేజ్ 2 మరియు ఫేజ్ 3 పనులను వేగవంతం చేయాలని ప్రభుత్వం నిశ్చయించుకుంది. నగరాల అభివృద్ధికి మున్సిపల్ పరిపాలన శాఖకు ₹17,907 కోట్లు కేటాయించారు. పారిశ్రామిక వృద్ధి కోసం ₹3,490 కోట్లు కేటాయిస్తూ, కొడంగల్ వంటి ప్రాంతాలను నూతన పారిశ్రామిక హబ్లుగా తీర్చిదిద్దాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. రవాణా మరియు రోడ్ల భవనాల శాఖకు ₹12,789 కోట్లు కేటాయించడం మౌలిక వసతుల పట్ల ప్రభుత్వ చిత్తశుద్ధిని తెలుపుతోంది.
సాంఘిక సంక్షేమంలో ఈ బడ్జెట్ ఒక సమతుల్యతను పాటించింది. ఎస్సీ సంక్షేమానికి ₹11,784 కోట్లు, బీసీ సంక్షేమానికి ₹12,511 కోట్లు, మరియు మైనారిటీల సంక్షేమానికి ప్రత్యేక నిధులు కేటాయించడం ద్వారా అందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించే ‘ఇందిరమ్మ రాజ్యం’ వైపు ప్రభుత్వం పయనిస్తోంది. పంచాయతీ రాజ్ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధికి గరిష్టంగా ₹33,688 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా గ్రామ స్వరాజ్యానికి ఊపిరి పోశారు. ఇది గ్రామీణ ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను గణనీయంగా మెరుగుపరుస్తుంది.
రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థితిగతులు కూడా ఆశాజనకంగా ఉన్నాయి. తెలంగాణ జి.ఎస్.డి.పి 10.7% వృద్ధి రేటుతో ₹17,82,198 కోట్లకు చేరుకోవడం శుభపరిణామం. తలసరి ఆదాయం ₹4,18,931 కి పెరగడం రాష్ట్ర ఆర్థిక పటిష్టతకు నిదర్శనం. మూలధన వ్యయాన్ని ₹47,267 కోట్లకు పెంచడం ద్వారా రాష్ట్రంలో ఆస్తుల సృష్టికి, ఉపాధి అవకాశాల మెరుగుదలకు ప్రభుత్వం పెద్దపీట వేసింది. ఇది కేవలం పంపిణీ బడ్జెట్ మాత్రమే కాదు, వృద్ధిని కాపాడే అభివృద్ధి బడ్జెట్.
ఈ బడ్జెట్ ఒక దార్శనికతతో కూడిన పత్రం. అప్పుల భారాన్ని చక్కదిద్దుకుంటూనే, పేదల కడుపు నింపే సంక్షేమ పథకాలను పక్కాగా అమలు చేసేలా రూపొందింది. ఆరు గ్యారెంటీల కోసం ₹50,713 కోట్లు కేటాయించడం అంటే, ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకునే ప్రభుత్వంగా చరిత్రలో నిలిచిపోవడమే. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆర్థికంగా ఎదిగేలా, సామాజికంగా సమానత్వం సాధించేలా ఈ బడ్జెట్ పునాది వేసింది. ఇది నిజంగా ఒక ‘ప్రజా బడ్జెట్’ అని గర్వంగా చెప్పవచ్చు.
– పురుషోత్తం నారగౌని, సీనియర్ జర్నలిస్ట్, సామాజిక విశ్లేషకులు.